İHD’den çözüm süreci için 5 acil adım çağrısı: Demokratikleşme silahsızlanmayı beklememeli

 İnsan Hakları Derneği (İHD) Dersim Şubesi, çözüm sürecinin kalıcı barışa dönüşmesi için atılması gereken beş acil adımı açıkladı. Kayyum uygulamalarına son verilmesi, AİHM ve AYM kararlarının uygulanması, hasta mahpusların serbest bırakılması ve geçmişle yüzleşme mekanizmalarının oluşturulmasını isteyen İHD, “Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir” uyarısında bulundu.

İnsan Hakları Derneği (İHD) Dersim Şubesi, Kürt meselesinin çözümüne yönelik yürütülen süreç kapsamında yayımladığı açıklamada, hükümete ve Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) demokratikleşme ve hukuki reform çağrısı yaptı.

“Çözüm Süreci İçin Acilen Atılması Gereken 5 Adım” başlıklı açıklamada, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026’da kabul ettiği rapor ile 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun değerlendirildi.

İHD, yasal düzenlemeyi eksikliklerine rağmen önemli bir adım olarak nitelendirirken ifade özgürlüğü, protesto hakkı, medya özgürlüğü ve muhalefete yönelik operasyonlar gibi alanlarda devam eden hak ihlallerinin toplumdaki güvensizliği derinleştirdiğine dikkat çekti.

Açıklamada, Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümü rehberlerine de atıfta bulunularak kalıcı barışın yalnızca silahsızlanmayla değil, demokratikleşme, hukuki güvenceler ve geçmişle yüzleşmeyle mümkün olabileceği vurgulandı.

Silahsızlanma süreci şeffaf ve denetlenebilir olmalı

İHD, 7595 sayılı Kanun’un uygulanmasında şeffaflık ve hukuki güvencelerin esas alınmasını istedi.

Silahsızlanmanın ve örgütün fiili varlığının sona erdiğinin tespit edilmesiyle bağlantılı düzenlemelere dikkat çekilen açıklamada, hükümetten bu süreçte kullanılacak kriterleri kamuoyuna açıklaması istendi.

Tespit ve teyit süreçlerinin sonuçlarının güvenlik açısından sakınca oluşturmayacak ölçüde paylaşılması, uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi ve TBMM denetiminin etkin biçimde işletilmesi gerektiği belirtildi.

Kanundan yararlanma koşulları netleştirilmeli

İHD, 7595 sayılı Kanun’un genel bir infaz reformu olmadığını, PKK/KCK ile bağlantılı belirli faaliyetleri kapsayan ve özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi düzenlemesi olduğunu hatırlattı.

Kanunda soruşturma, kovuşturma ve bazı mahkumiyetlerin infazı bakımından beş veya on yıllık erteleme süreleri öngörüldüğüne dikkat çekilen açıklamada, uygulamada ayrımcılığa yol açabilecek belirsizliklerin giderilmesi istendi.

Kanundan yararlanma koşullarının açık ve nesnel ölçütlere bağlanması gerektiğini belirten İHD, geri dönen kişilerin barınma, sağlık, ekonomik ve sosyal yaşama katılım haklarının da güvence altına alınmasını talep etti.

Kayyum uygulamalarına son verilmeli, AİHM kararları uygulanmalı

Açıklamanın en dikkat çekici bölümünü demokratikleşme talepleri oluşturdu.

İHD, demokratikleşme adımlarının silahsızlanma sürecinin ilerlemesine bağlı hale getirilmemesi gerektiğini vurgulayarak hükümete şu çağrılarda bulundu:

• Kayyum uygulamalarına son verilmeli, seçilmiş belediye başkanları görevlerine iade edilmeli.

• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararları eksiksiz uygulanmalı.

• İnfaz Kanunu, infaz eşitliği ve umut hakkı temelinde yeniden düzenlenmeli; hasta mahpuslar serbest bırakılmalı.

• İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri güvence altına alınmalı.

• Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlık talepleri demokratik siyaset içinde ele alınmalı.

İHD, silahsızlanmanın hukuki reformlar ve demokratikleşmeyle desteklenmemesi halinde kalıcı barışın sağlanamayacağı uyarısında bulundu.

İzleme mekanizmasına sivil toplum katılmalı

İHD, çözüm sürecini takip edecek mekanizmaların yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine dayanmaması gerektiğini belirtti.

TBMM bünyesindeki izleme mekanizmasının etkin çalışmasını isteyen dernek, sürecin ilerleyişi, karşılaşılan sorunlar ve alınan önlemler hakkında düzenli raporlar yayımlanması çağrısı yaptı.

İnsan hakları örgütleri, barolar, akademisyenler ve sivil toplum temsilcilerinin sürece katılımının sağlanması gerektiği vurgulandı.

Faili meçhul cinayetler ve zorla kaybetmelerle yüzleşilmeli

İHD, kalıcı barışın geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşmeden sağlanamayacağını belirtti.

Zorla kaybetmelerin ve faili meçhul cinayetlerin aydınlatılması için etkili soruşturma ve hakikate erişim mekanizmaları kurulmasını isteyen dernek, çatışmalardan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programları geliştirilmesi çağrısında bulundu.

Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun barış sürecine katılımının güvence altına alınması gerektiği belirtilirken geçmişteki ağır hak ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal düzenlemeler yapılması istendi.

“Kanunun yürürlüğe girmesi kalıcı barışın kurulduğu anlamına gelmez”

İHD Dersim Şubesi, açıklamasının sonuç bölümünde çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurguladı.

7595 sayılı Kanun’un önemli bir hukuki çerçeve oluşturduğunu belirten dernek, kalıcı barış için üç alanın eş zamanlı ilerlemesi gerektiğini ifade etti: Silahsızlanma ve buna bağlı hukuki düzenlemeler, temel hak ve özgürlükleri esas alan demokratikleşme reformları, hakikat ve toplumsal onarımı kapsayan barış programı.

Açıklamada şu değerlendirmeye yer verildi:

“Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir. Kanunun uygulanması, demokratikleşme reformları, etkili Meclis denetimi ve geçmişle yüzleşme süreçleriyle birlikte ele alınmalıdır.”

İHD Dersim Şubesi, hükümeti çözüm sürecinde daha fazla sorumluluk üstlenmeye çağırarak açıklamasını, “İHD, bu konuda hükümeti daha fazla cesarete ve sorumluluk almaya davet etmektedir” sözleriyle tamamladı.