JES’ler köyleri vuruyor: Zîlan Vadisi’nde 3 köy boşaltılma riskiyle karşı karşıya

Zîlan Vadisi’nde 3 köy, JES faaliyetleri nedeniyle boşaltılma riskiyle karşı karşıya. 8 bin 860 hektarlık alanın JES faaliyetlerine açılmasıyla birlikte vadideki ekolojik yıkım derinleşecek

Enerji, madencilik ve altyapı projeleriyle ekolojik tahribatın derinleştirildiği Kürdistan’da, her gün yeni bir proje gündeme geliyor. Bölgedeki su kaynakları, vadiler ve yaşam alanları peşi sıra yatırım projelerine açılıyor. Bu alanlardan biri de Wan’ın Erdîş (Erciş) ilçesinde bulunan Zîlan Vadisi.

Mezopotamya Ajansı’ndan Zeynep Durgut’un haberine göre, vadide yürütülen Jeotermal Elektrik Santrali (JES) faaliyetleri nedeniyle Şorik (Komir/İkizçalı), Karakilise (İşbaşı) ve Çakırbey köyleri boşaltılma riskiyle karşı karşıya. Bölge halkı, köylerin boşaltılmasının gündeme geldiğini ve yurttaşlardan imza toplandığını belirtti. Proje kapsamında çalışma sahalarının kurulduğu Karakilise ve Çakırbey köylerinde çalışmaların yoğunlaşmasıyla birlikte yerleşim alanları, tarım arazileri ve geçim kaynakları üzerinde ciddi bir tahribat başladı. Proje kapsamında ağır metal içeren akışkanlar vadiye dökülüyor. Söz konusu çalışmadan sonra ortaya çıkan ve yoğun miktarda ağır metaller içeren termal sular ilçenin doğal yapısı üzerinde de ciddi bir tehdit oluşturuyor.

JES vadinin ekolojik yapısını etkiliyor

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2020 yılı Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı kapsamında Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) koordinasyonunda hazırlanan “Van Erciş Tarıma Dayalı İhtisas Sera OSB (TDİSOSB) Jeotermal Kaynak Sondajı ve Sıcak Su İletim Hattı Fizibilite Projesi” ile Zîlan Vadisi’nde jeotermal kaynakların kullanılması öngörülüyor. Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) tarafından yürütülen projenin toplam bütçesi 2 milyon 600 bin TL. Bunun 2 milyon TL’lik kısmı hibe olarak karşılanıyor.

Projeye dair açıklamalara göre, yılın her döneminde sebze üretimi yapılmasını sağlamak olarak planlama yapılıyor. Bölgedeki çalışmaların vadi ve çevresindeki ekolojik denge üzerinde yarattığı etki ise projenin yalnızca seracılıkla sınırlı olmadığını, doğrudan köylerin ve yaşam alanlarının içlerine kadar uzandığını gösteriyor. Tabelada seracılık olarak geçen proje resmi kayıtlarda JES projesi olarak geçiyor.

Binlerce hektarlık alan jeotermale açıldı

Vadideki çalışmaların kapsamının yalnızca mevcut sondaj sahalarıyla sınırlı kalmadığını gösteren bir başka gelişme ise 2024 yılında yapılan jeotermal ruhsat ihaleleri. YİKOB tarafından 18 Ekim 2024’te yayımlanan ihale ilanında, Erdîş’te 4 bin 90,89 hektarlık alanın jeotermal kaynak işletme ruhsatı verilmek üzere ihaleye çıkartıldı. Söz konusu saha için 3 milyon TL muhammen bedel belirlendi.  Aynı ilan kapsamında Erdîş’te 4 bin 769,28 hektarlık alan için de jeotermal kaynak arama ruhsatı ihaleye çıkarıldı. Böylece yalnızca 2024 tarihli bu iki ruhsat sahası yaklaşık 8 bin 860 hektarlık bir alanı kapsıyor. JES faaliyetlerin kapsadığı alan genişlerken, bölgede yaşayan köylüler açısından bölgenin ekolojik yapısı yanı sıra yerleşim alanları da büyük bir tahribatla karşı karşıya.