Büyük Dersim’in müzik hafızası kitaba dönüştü: Tanıtım toplantısı 11 Mart’ta İstanbul’da

Orta Doğu Anadolu’da “Büyük Dersim” olarak anılan bölgenin çok katmanlı müzik mirasını ele alan Looking for Greater Dersim. Musical Traces of a Lost Past kitabı, İstanbul’da düzenlenecek etkinlikle tanıtılacak. Araştırmacılar Martin Greve ve Dilek Kızıldağ’ın imzasını taşıyan çalışma, Dersim ve çevresinde müzik, hafıza ve toplumsal dönüşüm ilişkisini tartışmaya açıyor.

“Büyük Dersim” olarak adlandırılan bölgenin müzik mirası İstanbul’da düzenlenecek bir kültür-sanat etkinliğinde ele alınacak. Alman etnomüzikolog Martin Greve ile araştırmacı Dilek Kızıldağ’ın birlikte hazırladığı Looking for Greater Dersim. Musical Traces of a Lost Past adlı kitabın tanıtımı 11 Mart 2026 Çarşamba günü saat 19.00’da Orient-Institut Istanbul’da gerçekleştirilecek.

“Istanbuler Texte und Studien” dizisinin 50. cildi olarak yayımlanan kitap, Orta Doğu Anadolu’da kimi zaman “Büyük Dersim” olarak adlandırılan geniş bir coğrafyanın müzik kültürünü tarihsel ve toplumsal bağlamlarıyla inceliyor. Resmî bir adı ve kesin sınırları bulunmayan bu bölge; Sivas, Erzincan, Malatya, Elazığ, Tunceli, Bingöl, Erzurum ve Muş illerinin bazı kısımlarını kapsayan geniş bir alanı ifade ediyor. Araştırma, bu coğrafyada tarih boyunca farklı etnik, dilsel ve dini toplulukların bir arada yaşadığını ve bu çeşitliliğin müzik geleneklerine doğrudan yansıdığını ortaya koyuyor.

Kitapta cenazelerde kadınların söylediği ağıtlardan yarı profesyonel âşık geleneğine, Alevi cemlerindeki deyiş ve nefeslerden Sünni dini ilahilere, düğünlerde icra edilen halay türkülerinden yerel ezgilere kadar uzanan zengin bir müzik repertuvarı ele alınıyor. Çalışma aynı zamanda müziğin yalnızca estetik bir ifade değil, toplumsal hafızayı taşıyan bir anlatı biçimi olduğunu vurguluyor.

Araştırma, özellikle 20. yüzyılda bölgede yaşanan şiddet, askeri operasyonlar ve devlet baskısının müzikte bıraktığı izleri de inceliyor. Bölgedeki travmatik deneyimler ve toplumsal kırılmaların çok sayıda ağıtta dile getirildiği belirtilirken, göç ve kentleşmenin de kırsal toplumun müzik pratiklerini derinden dönüştürdüğü ifade ediliyor. Köylerdeki küçük ölçekli ve gündelik müzik icralarının zamanla yerini daha profesyonel, medyatik ve kimi zaman politik bir müzik üretimine bıraktığına dikkat çekiliyor.

Kitap ayrıca, bu müziklerin icracıları aracılığıyla Türkiye genelinde tanınmaya başladığını ve özellikle 1960’lardan itibaren Avrupa’ya göç eden topluluklar sayesinde uluslararası bir görünürlük kazandığını ortaya koyuyor. 1990’lı yıllarda ortaya çıkan ve araştırmada “Neo-Dersim” olarak tanımlanan nostaljik kültürel hareketin ise müzisyenler ve entelektüeller aracılığıyla Dersim kültürünü modern kentsel ortamda yeniden canlandırma çabası olduğu belirtiliyor.

Kitap tanıtımı kapsamında düzenlenecek etkinlikte, çalışmanın bulguları üzerine değerlendirmelerde müzisyen ve akademisyen Ulaş Özdemir bulunacak. Programda ayrıca Alevi-Kürt müzik geleneğinden gelen sanatçı Cihan Çelik bağlama dinletisi sunarak bölgenin müzik repertuvarından örnekler seslendirecek. Söyleşinin moderatörlüğünü ise müzikolog Cüneyt Ersin Mıhcı üstlenecek.

Etkinlik, Cüneyt Ersin Mıhcı tarafından yürütülen Müzikoloji Konferans Serisi kapsamında gerçekleştiriliyor. Türkçe ve İngilizce yapılacak programa katılım ücretsiz olacak. Yüz yüze katılım için kayıt gerekirken çevrimiçi katılım için kayıt şartı aranmayacak.

Etkinlik, İstanbul’daki Orient-Institut Istanbul’da gerçekleştirilecek.