“Dersim Kırımı Envanteri”: 1937–38’in dokuz mekan üzerinden izi sürülüyor

Prof.Dr. Bülent Bilmez ve yazar Cemal Taş tarafından kaleme alınan “Dersim Kırımı Envanteri: Dokuz Örnek Vaka ve Mekan”, Şubat 2026’da İletişim Yayınları etiketiyle yayımlandı. Şubat ayında yayımlanan kitap, 1937–1938 yıllarında Dersim’de yaşanan büyük toplumsal travmayı dokuz örnek vaka ve mekan üzerinden inceleyerek olayların somut bir envanterini ortaya koymayı amaçlıyor.

Otuz yılı aşkın süredir yürütülen Dersim araştırmalarına dayanan çalışma, saha incelemeleri ve akademik projelerden elde edilen verilerle hazırlanmış. Kitabın temel kaynakları arasında, İstanbul Bilgi Üniversitesi bünyesinde yürütülen bir proje kapsamında hazırlanan ve 120’den fazla katliam yerini içeren kapsamlı bir rapor da yer alıyor.

1937–1938 dönemine odaklanan kitap okuyucuya tarihsel bağlamı daha iyi kavrayabilmesi için 1921’deki Koçgiri Harekatı’ndan 1947’ye kadar uzanan kısa bir kronoloji de sunuyor.

Yasal düzenlemelerden askeri hazırlıklara ve sonrasındaki uygulamalara kadar uzanan geniş bir çerçeve çizilen kitap, olayları uzun erimli bir devlet politikası bağlamında değerlendirmeyi öneriyor.

Kitabın en dikkat çekici yönü ise “mikro tarih” yaklaşımı. Çalışma, büyük anlatıların içinde kaybolan bireysel hikayeleri görünür kılmak için dokuz örnek vaka ve mekan üzerinden ilerliyor.

Yaklaşık 5 yıl boyunca Derê Pulemuriye (Pülümür Deresi), Derê Remedani (Ramazanköy), Dero Xori (Tosniye) ve Golê Çetu (Mamekiye) üzerinden yürütülen envanter çalışmasında tanıklıklar, ağıtlar, arşiv belgeleri, eski ve güncel fotoğraflar bir araya getirilmiş. Ayrıca isimleri tespit edilebilen mağdurlar ve dönemin resmi görevlileri de kitapta kayıt altına alındı.

BİR “PİLOT ENVANTER” ÇALIŞMASI

Yazarlar kitabı kesin hükümler ortaya koyan bir metin olarak değil, güvenilir ve denetlenebilir bilgi üretmeyi amaçlayan bir “pilot envanter” olarak tanımlıyor.

Kitabın tanıtım etkinliği ise 22 Mart’ta Dersim’de yapılacak.