Berlin’de dünyanın ilk resmi Dersim Arşivi açılıyor

Dersim 1937-38 Tertelesi’ne ilişkin tanıklıkları, sözlü tarih kayıtlarını ve akademik çalışmaları içeren dünyanın ilk resmi Dersim Arşivi, 21-22 Mayıs tarihlerinde Berlin’de kamuoyuna açılacak.

Rudaw’da yer alan habere göre; Dersim’in toplumsal hafızasını kayıt altına alan kapsamlı arşiv çalışması, 21-22 Mayıs tarihlerinde Almanya’nın başkenti Berlin’de düzenlenecek programla açılıyor. İki gün sürecek etkinliklerde sempozyumlar, resmi törenler ve sözlü tarih sunumları gerçekleştirilecek.

Programın ilk günü olan 21 Mayıs’ta, Dokumentationszentrum Flucht binasında uluslararası bir sempozyum düzenlenecek. Farklı ülkelerden akademisyenler, Dersim tarihi ve toplumsal hafızasına ilişkin yürüttükleri çalışmaları paylaşacak.

22 Mayıs’taki resmi açılış törenine Almanya Federal Kültür Bakanı Wolfram Weimer, Dersim Kültür Merkezi Başkanı Kenan Aydın, Ruhr University Bochum temsilcisi Christian Gudehus ve merkezin direktörü Nils Köhler katılacak. Tarihçi Hans-Lukas Kieser ise “Avrupa’daki Hatırlama Kültürü ve Dersim” başlıklı özel bir sunum yapacak.

30 aylık ortak çalışmanın ürünü olan proje, Claudia Roth’un Kültür Bakanlığı döneminde desteklenirken; Ruhr University Bochum, Free University of Berlin ve Dersim Tarih ve Kültür Merkezi iş birliğiyle hazırlandı.

Arşivde, ağırlıklı olarak Dersim 1937-38 Tertelesi tanıklarının birinci ağızdan anlatımları yer alıyor. Çalışmada aşiret yapıları, inanç pratikleri, sürgün deneyimleri, askeri operasyonlara katılan personelin tanıklıkları ve “kayıp kızlar” olarak bilinen çocuklara dair anlatılar da kayıt altına alındı.

Kirmanckî, Türkçe ve Almanca olarak hazırlanan arşiv, yaklaşık 9 bin dakikalık sözlü tarih kaydından oluşuyor. Görüşmeler, orijinal dillerinden deşifre edilerek Almanca ve Türkçeye çevrildi.

Dijital arşiv, Oral History Digital Platformu üzerinden erişime açılacak. Platformun, Almanya’daki üniversite, müze ve vakıfların kullandığı önemli dijital hafıza merkezlerinden biri olduğu belirtiliyor.

Projeyi yürütenler, arşivin yalnızca bir veri deposu olmadığını; araştırmacılar, eğitimciler ve aileler için önemli bir bilimsel başvuru merkezi niteliği taşıdığını vurguluyor. Çalışmanın, toplumsal hafızanın korunması ve hakikatle yüzleşme açısından önemli bir kaynak sunduğu ifade ediliyor.

2008 yılında “Son tanıklar göçmeden uzat elini” sloganıyla başlatılan Dersim 1937-38 Sözlü Tarih Projesi kapsamında, 7 ülkede ve 42 şehirde yaklaşık 400 tanıkla görüşme gerçekleştirildi. Bu görüşmelerin 100’ü kamuoyuna açılırken, diğer kayıtların da ilerleyen süreçte erişime sunulacağı bildirildi.

Dersim Kültür Merkezi tarafından yapılan açıklamada ise, “Bu tarihi arşivin açılması bir son değil, tarihi bir başlangıçtır” denildi.