Kuran’da Geçen Kürtçe İsimler

İsim, insanın kaderine giydirilmiş ilk gömlektir derler. Kürt kültüründe isim koyarken iki hassasiyet her zaman ön plandadır: İsim hem köklü bir geleneği yansıtsın, kulağa o coğrafyanın sıcaklığıyla gelsin hem de Allah’ın kelamı olan Kuran’da geçsin, manevi bir koruyuculuğu olsun.

Her ne kadar Kuran-ı Kerim Arapça indirilmiş olsa da, tarih boyunca Kürt halkının benimseyip bağrına bastığı, fonetiğiyle Kürtçeye çok yakışan ve Kuran’ın kalbinden gelen muazzam isimler vardır.

İşte kız ve erkek çocuklarınız için hem anlamı derin hem de Kuran ikliminden beslenen o geniş liste:

Kuran’da Geçen Kürtçe Kız İsimleri

Kız çocukları için seçilen isimlerde genellikle zarafet, cennet tasvirleri ve nur (ışık) kavramları ön plana çıkar. İşte Kuran ayetlerinde geçen o zarif isimler:

Sidra (Sidre)

Kulağa oldukça modern ve naif gelen bu isim, aslında Kuran’da varışın son noktasını temsil eder. Necm Suresi’nde, Peygamber Efendimizin Miraç’ta yükseldiği en son makam olan “Sidretü’l Münteha” (Son ağaç/Sınır) ifadesinde geçer. Manevi derecesi çok yüksek bir isimdir.

Lina

Son yıllarda Kürt ailelerin sıklıkla tercih ettiği bu isim, yumuşaklığı ve bereketi simgeler. Haşr Suresi’nde, savaş sırasında kesilmesine izin verilen o narin hurma ağaçlarından bahsedilirken “Lina” ifadesi kullanılır. “Hurma fidesi” ve “yumuşaklık” demektir.

Sena

Kısa, akılda kalıcı ve anlamı “parıltı” olan bu isim, Nur Suresi’nde şimşeğin parıltısının anlatıldığı o muazzam ayette geçer. Allah’ın nurunun bir yansıması olarak “ışık, şimşek parıltısı, övgü” manalarına gelir.

İrem

Kürtçedeki bağ-bahçe kültürüne, yeşile olan sevgiye atıfta bulunan bir isimdir. Fecr Suresi’nde, “sütunları dillere destan, yüksek sarayları ve bahçeleri olan şehir” olarak anlatılır. Cennet bahçesi olarak bilinse de aslında Kuran’da, mimarisi ve zenginliğiyle meşhur bir şehri tanımlar.

Şura

Hem söylenişindeki tokluk hem de manasıyla çok güçlü bir isimdir. Kuran’ın 42. suresinin adıdır. “Danışma, meclis, istişare etme” anlamına gelir ki bu, bir toplumun ayakta kalması için en erdemli özelliktir.

Meryem

Tarih boyunca eskimeyen, Kürt kadınlarının iffet ve sabır timsali olarak taşıdığı en köklü isimdir. Kuran’da adına sure inen tek kadındır. Hz. İsa’nın annesi olan Hz. Meryem, “ibadet eden, dindar kadın” manasına gelir ve Kuran’da defalarca övgüyle zikredilir.

Ecrin

Halk arasında çok yaygınlaşan bu isim, Kuran’da Yasin ve Furkan surelerinde “ücret, mükafat, Allah’ın verdiği sevap” manasında geçer. “Allah’ın hediyesi” olarak niyet edilerek konulur.

Berra

Kulağa “Ber” (Kürtçe: taş/kaya veya ön/göğüs) kelimesini çağrıştırsa da, Ahzab Suresi’nde geçen ve “temiz, arınmış, takva sahibi” anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir. Kuran’da hayır işleyen, iyilikte yarışanlar için kullanılır.

Asya

Kuran’da ismi doğrudan geçmese de, Firavun’un iman eden eşi olarak Tahrim Suresi’nde “Firavun’un karısı” sıfatıyla, cennetle müjdelenen o yiğit kadın anlatılır. Kürt coğrafyasında Asya ismi, bu ayetteki duruşa ithafen “mazlumun yanında duran, şifacı” manasıyla çok sevilir.

Diyar

Hem kız hem erkek için kullanılan bu isim, Nuh Suresi’nde Hz. Nuh’un duası esnasında geçer. “Evler, yurtlar, memleketler” demektir. Yurduna, toprağına bağlılığı simgeler.

Kuran’da Geçen Kürtçe Erkek İsimleri

Erkek isimlerinde daha çok peygamber isimleri, dağlar, mücadele ve kurtuluş temaları öne çıkar. İşte o vakur isimler:

Cudi

Kürt coğrafyasının simgesi olan Cudi Dağı, Kuran’da Hud Suresi’nde açıkça geçer. Tufan bittiğinde Hz. Nuh’un gemisinin “Cudi’ye oturduğu” belirtilir. Bu isim sadece bir dağ değil; “cömertlik, bolluk ve selamete erişilen yer” demektir.

Yusuf

Kürt medreselerinde, dengbêjlerin kılamlarında en çok anlatılan hikayedir. Kuran’da “Ahsen-i Kasas” (Hikayelerin en güzeli) olarak Yusuf Suresi’nde anlatılır. Sadece “güzellik” değil; sabrın, kuyudan çıkışın ve affediciliğin simgesidir.

Taha

Söylenişi kolay, manevi yükü ağır bir isimdir. Kuran’ın 20. suresinin adı “Taha” harfleriyle başlar. Peygamber Efendimize hitaben inmiştir ve O’nun (s.a.v) isimlerinden biri olarak kabul edilir.

Sirac

Kürtçedeki “S” sesinin baskın olduğu isimlerden biridir. Ahzab Suresi’nde Peygamber Efendimiz için “Siracen Münira” (Etrafını aydınlatan bir kandil/güneş) tabiri kullanılır. “Nur saçan, yol gösteren ışık” demektir.

Ensar

Misafirperverliğin ve kardeşliğin kitabını yazanların ismidir. Tevbe Suresi’nde, Mekke’den hicret edenlere kucak açan Medineli Müslümanlar için “Ensar” (Yardımcılar) ifadesi geçer. Paylaşmayı seven, dost canlısı demektir.

Berat

Her ne kadar Berat Kandili ile meşhur olsa da, Kuran’da Tevbe Suresi’nin başında “Berâetün” (İlişik kesme, kurtuluş, temize çıkma) ifadesiyle kök olarak geçer. Günahtan, borçtan ve sıkıntıdan kurtulmayı ifade eder.

Furkan

Kuran’ın diğer isimlerinden biri olan ve 25. surenin adı olan Furkan; “Hak ile batılı, doğru ile yanlışı birbirinden ayıran” demektir. Keskin bir zekayı ve adaletli bir duruşu temsil eder.

Davut

Demiri büken, sesiyle dağları ve kuşları zikre getiren peygamberdir. Kuran’da Sebe ve Enbiya surelerinde, kendisine verilen ilim ve hikmetle anlatılır. “Sevgili, göz bebeği” manalarına gelir.

İbrahim

Kürt coğrafyasında misafirperverliğin, sofrası açık olmanın sembolü “Halil İbrahim Sofrası”dır. Kuran’da “tek başına bir ümmet” olarak övülen, ateşin yakmadığı peygamberdir. “Hakların babası” manasına gelir.

Adem

İlk insan, ilk peygamber. Kuran’da topraktan yaratılışı ve isimlerin öğretilişi Bakara Suresi’nde anlatılır. “Toprak, yeryüzü” manasındadır ve insanın özünü temsil eder.

İsim Koyarken Dikkat: Kuran’da Her Geçen Kelime İsim Olur mu? (Doğru Bilinen Yanlışlar)

Niyetimiz halis; evladımızın ismi Kuran-ı Kerim’den olsun, bereketiyle büyüsün istiyoruz. Ancak bazen kulaktan dolma bilgilerle veya sadece “kulağa hoş geliyor” diye yapılan tercihler, manası hiç de hoş olmayan sonuçlar doğurabiliyor. Unutmayalım ki Peygamber Efendimiz (s.a.v), “Kıyamet günü isimlerinizle çağrılacaksınız, o yüzden isimlerinizi güzel koyun” buyurmuştur.

İşte halk arasında “Kuran’da geçiyor” diye çok sevilen ama aslında anlam hatasına düşülen o kelimeler:

1. Aleyna (Bir Bağlaç)

Belki de en yaygın hata budur. Evet, Kuran’da Aleyna kelimesi sıkça geçer. Ama bu bir isim değil, “Bizim üzerimize, bize” demek olan bir edattır. Örneğin bir ayette “Bela üzerimize (aleyna) olsun” cümlesinde de geçer. Çocuğunuza “Bizim üzerimize” ismini koymak, anlamsız bir cümle kurmak gibidir.

2. Sanem (Gizli Tehlike: Put)

Kulağa ne kadar yumuşak, ne kadar naif geliyor değil mi? Çoğu kişi “güzellik, sevgili” anlamında olduğunu sanır. Oysa Sanem, Kuran-ı Kerim’de ve Arapçada doğrudan “Put” demektir. Allah’a ortak koşulan nesneler için kullanılır. 

3. Kezban (Yalancı mı, Ev Hanımı mı?)

Burada büyük bir dil karmaşası var. Farsça kökenli Kedbanu kelimesi “Hamarat ev hanımı” demektir ve bunda bir sakınca yoktur. Ancak Kuran-ı Kerim’deki Rahman Suresi’nde geçen Tukezziban kökünden gelen kelime, “Yalanlayan” demektir. Eğer niyetiniz Kuran’dan bir isim koymaksa, Kuran’daki anlamı maalesef “yalan” üzerinedir.

4. Bade (Şarap ve İçki)

Tasavvuf şiirlerinde “Allah aşkı” metaforu olarak kullanılsa da, kelime kökeni ve Kuran dışı literatürde (Divan edebiyatı vb.) Bade, “İçki, şarap, sarhoşluk veren içecek” demektir. Dinen haram olan bir nesnenin isminin çocuğa verilmesi alimler tarafından hoş karşılanmamıştır.

5. Asiye (İsyankar Kadın)

Burada çok ince bir çizgi var. Firavun’un iman eden eşi Hz. Asiye validemizin ismi, Arapça yazılışıyla (Âsiye) “Acılı, hüzünlü kadın” veya “Sütun/Direk” manalarına gelir. Ancak şapkasız olarak (Asiye) yazıldığında ve okunduğunda Arapça “İsyan eden, başkaldıran” anlamına gelir. Peygamber Efendimiz, adı Asiye (İsyankar) olan bir kadının ismini Cemile (Güzel) olarak değiştirmiştir. Bu ince farka dikkat etmek gerekir.

Kürtçe İsimlerin Güzelliği

Bir ismin “İslami” olması için illa Arapça olması gerekmez. Kürtçede olup anlamı çok güzel olan; Berfin (Kardelen – saflık), Zerya (Okyanus – enginlik) veya Arin (Ateşten gelen – sıcaklık/cesaret) gibi isimler de dinen caizdir ve gayet güzeldir. Önemli olan çocuğunuzun o ismi taşıdığında utanmaması ve ismin anlamının Allah’ın rızasına ters düşmemesidir.

Kaynaklar

1-) TDV İslam Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı)
2-) Ayet Online – Kur’an-ı Kerim Meali ve Ayetler
3-) Zana Farqînî – Türkçe/Kürtçe Sözlük (İstanbul Kürt Enstitüsü Yayınları)