24’üncü Munzur Kültür ve Doğa Festivali’nin ikinci gün etkinlikleri, Sanat Sokağı’nda düzenlenen “Zone xo, itaqatê xo û rêça xo virra meke (Dilini, itikatini ve yolunu unutma)” başlıklı panelle başladı.
Dêrsim Araştırmaları Merkezleri’nden yazar Selman Yeşilgöz’ün moderatörlüğünü yaptığı panele, Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Eş Genel Başkanı Zeynel Kete, Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF) Genel Başkanı Mustafa Aslan, DEM Parti Dil, Kültür ve Sanat Komisyonu Eş Sözcüsü Cemile Turhallı ile araştırmacı-yazar Turabi Saltık konuşmacı olarak katıldı.
Turabi Saltık: “Ocaklar da Alevi toplumu da hedef alındı”
Panelin ilk konuşmasını yapan araştırmacı-yazar Turabi Saltık, Alevi inancının tarih boyunca baskı ve inkâr politikalarıyla karşı karşıya kaldığını söyledi.
“Osmanlı’dan başlayan saldırılarla birlikte inancımız ve itikadımız yok sayıldı. Aleviler inkâr edildi. Yaklaşık 600 yıl boyunca Aleviler Osmanlı’nın şeriat kapısına gitmedi, kendi yolunu ve erkânını sürdürdü. Ancak ocaklar ve Alevi toplumu sistematik saldırılara maruz kaldı. Zamanla Alevilerin farklı coğrafyalara dağılmasıyla ocak sistemi de zayıfladı. Bugün cemlerin farklı biçimlerde uygulanmasının nedenlerinden biri de bu tarihsel kopuştur.”
Cemile Turhallı: “Asimilasyon en çok dil üzerinden yürütüldü”
DEM Parti Dil, Kültür ve Sanat Komisyonu Eş Sözcüsü Cemile Turhallı ise Cumhuriyet dönemindeki tekçi politikaların dil ve kültür üzerinde yarattığı etkilere dikkat çekti.
“Bugün dilimizi, inancımızı ve doğamızı elimizden almak istiyorlar. Dil ile inanç arasında güçlü bir bağ var. Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte bütün halklar tek tip kimlik içinde eritilmeye çalışıldı. Bu bir devlet mühendisliğiydi. Dilin kaderi, halkların kaderidir.”
Turhallı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Elazığ Kız Enstitüsü’nün müdürlüğünü yapan Sıdıka Avar’ın uygulamalarına da değinerek, Kürt çocuklarının eğitim adı altında asimilasyona tabi tutulduğunu savundu.
“‘Medeniyet getireceğiz’ denilerek okullar açıldı ama bu okullar aynı zamanda asimilasyonun merkezleri haline geldi. Doğamızı nasıl koruyorsak dilimizi de aynı kararlılıkla korumalıyız.”
Mustafa Aslan: “Asimilasyon politikaları hiç sona ermedi”
ABF Genel Başkanı Mustafa Aslan da Alevilere yönelik asimilasyon politikalarının tarih boyunca farklı biçimlerde sürdüğünü belirtti.
“Soykırım yaşayan Aleviler bilinçli olarak farklı inanç ve kültürlerin yaşadığı bölgelere yerleştirildi. Amaç, bizi kendi kültürümüzden ve inancımızdan uzaklaştırmaktı. Devlet daha sonra Aleviliği Aleviler üzerinden dönüştürmeye çalıştı. Farklı inançların ritüelleri Aleviliğin içine yerleştirilmeye çalışılıyor.”
Aslan, bu politikalara karşı yalnızca Alevi kurumlarının mücadelesinin yeterli olmayacağını ifade ederek, ortak bir toplumsal mücadeleye ihtiyaç olduğunu söyledi.
“Bugün Alevilere yönelik kullanılan dil, Osmanlı’nın son döneminde kullanılan dilden çok farklı değil. Buna karşı hep birlikte mücadele etmemiz gerekiyor.”
Zeynel Kete: “Dersim’in kültürü ve inancı hedef alınıyor”
DAD Eş Genel Başkanı Zeynel Kete ise konuşmasında Dersim coğrafyasının kültürel ve inançsal mirasına yönelik müdahalelere dikkat çekti.
Rêya Heq inancında doğanın merkezi bir yere sahip olduğunu vurgulayan Kete, dağların, kutsal mekânların ve dilin yalnızca kültürel değil aynı zamanda inançsal bir anlam taşıdığını söyledi.
“Doğa bizim var oluşumuzdur. Dersim Katliamı sırasında kutsal mekânların hedef alınması tesadüf değildi. Bugün de dil, kültür ve inanç birbirinden koparılarak Dersim’in hafızası zayıflatılmak isteniyor.”
Kete, Cumhuriyet’in yüz yıllık politikalarının ardından bugün daha farklı yöntemlerle kültürel dönüşümün sürdürüldüğünü savunarak şu değerlendirmede bulundu:
“Valiler neden özellikle Rêya Heq inancının cemlerine katılıyor? Yüzleşme olmayacak, hak teslim edilmeyecek ama cemlere gidilecek. Yeni bir konseptle Rêya Heq inancı dönüştürülmek ve etkisizleştirilmek isteniyor.”
