1959

 “Uzun Adam”ın* ‘1919’ Şiirine Nazire

***

 Ben de dünyaya bir idare lambası altında geldim

Yeryüzü soğuk savaş döneminden geçiyordu

Dünya ne haldeydi hiç bilmiyorum

Yalnız benim de başımın üstünde

Mendil boyunda bulutlar vardı

 

38’de dedemin yanan konağını değil dağdan

Hiçbir yerden seyretmedim

Çünkü daha yoktum

 

O kafile kafile insanları

Dağa bayıra ormana kaçanları

Kızları Kızılbaşları Kırmançları

Onları kovalayan askerleri

İlk topu ilk tayyareyi

Anamın ağır makinalı karşısındaki şaşkın bakışlarını

Bu yüzden hiç görmedim

Zeykı dedemin kız kardeşiymiş dulmuş

Konağı o bekliyormuş

Ben çaresiz bir kadınım

Bana kim ne yapar ki diyormuş

Ama kumandan onu askerin önüne katmış

Eziyetle tacizle tecavüzle götürüp

Dere Semku dedikleri mıntıkada

Odun yığınına atıp yakmış

 

Bu yüzden yedi kardeşin yedi ayrı yerden kopup gelerek

Kurduğu ve sonra çil yavrusu gibi dağıldığı

Dağlı bayırlı köyümün

Sürekli aranan ve bir türlü ele geçirilemeyen

Dedem yüzünden kerelerce yakılarak

Yerle yeksan edilmesini

Hiç mi hiç görmedim

 

Bizimkilerin evlerine düşen yaz güneşini

Temmuz sıcağını eylül rüzgârını ve

Yangını hiç görmedim

 

Rivayet odur ki milisler hariç her türden insanıyla

Halkım dağa kaçmıştı

 

O kırımdan o kıyımdan o hay u huydan

Çaylarımız dağlarımız ve pınarlarımız

Kurtulmuştu bir tek

 

Yanmış yakılmış ekinlerimize bir akşamüzeri

İnsanlarımız inmiş

Yangından artakalan ne varsa yemişler

Açlıktan ölmemek için

 

Kursaklarında bir parça bir şey olmadığı halde

İnsanlar hâlâ ayaktalarmış

 

O gün ben daha yoktum

Dünyayı ve insanları tanımıyordum

 

Doğumuma kafa kağıdımda 1959 demişler

Ama asıl tevellütüm 57’ymiş

Ah edip inleyen Yusuf’um da ahu gözlü anam da

Öyle derdi

 

Bilmeyi öğrenmeyi ve ağlamayı

Çok sonra öğrendim

 

*İlhan Berk.

(Bir denemesinde kendini “Uzun Bir Adam” diye tarif eder.)