Haştîye

DAİMİ DOĞAN

“Haştîye de lazî pîyûnê xo, ceng de pîyî lazûnê xo danê we.”

Nê rozû haştîye ser o her kes qesey keno, fikre xo vano. Helbet îyê ke raşt haştiye wazenê ya kî sevevê tayê çîyû guman kenê zovîna ca der ê, hama henî aseno tayê kî duştê haştîye de xo rê ca virazenê. Hama ney bizanîme ke ewro heme waxt ra jêde haştîye rê îtac esto. Teyna Rojhelato mîyanên de nê, pêro dîna de no îtac o. Pîleserê Lîkya Krezus, di hazar û phonc sey serre ra ravêr na hal ser o vato: “Haştîye de lazî pîyûnê xo, ceng de pîyî lazûnê xo danê we.”

Ewro heme ca cayê dîna de vîjdanê însonîye dirvetin o. Çar hetê dîna de bowa barut û meyîtû darîna we. Dîna de zirçayisê haştîye, na sevevû ra wo ke hetê însonîye ra kar û wazîfe wa verên a. Na wazîfe, guman çîn o ke welatê ma de kî îtaco verên a. Haştîye waştene qe mana taxalet de kî nîya. Haştîye wertê qomû de têduştîye û anor ser o ronayîya. Çike haştîye hetê ra kî edalet waştena. Tirkîya de fekê tayîne de têduştên û birayên jû mana de vajînê ke na raştîye nîya. Oxro ke birayên de têdûştên muhîm nîya, çike birawo pîl, jêde birawo qiz ser o tahakkum no ro. Na sevet ra wo ke têduştên wertê qomû de tayêna raşt a. Çike têduştên de ne reng ne nîjad ne zon ne dîn û mezhep ferq keno. Yanê polîtîqawa têduştên de kes kesî ra xo pîl nêcêno û berz nêvêneno.

Bêguman, waştene haştîye ra haştîye nîna. Haştîye, kes rê lutif nêbîya û nêkenê. Haştîye ronayene helbet poştjûvîndayişê qomû ra yena. Bernard Russel; “Ceng; kam heqo ey rê nê, kam bêqeweto ey rê qerar dano”, vato. Ma ke haştîye ser o vengê xo berz nêkerd, bêqewete manême û bextê xo kî dame destê cengperestû.

Kirmancî kî jê zafê qomû, ewro hetê ra zerê adiri der ê, hama hetê ra kî heserê haştîye der ê. Guman çîn o ke ewro Kirmancîye ke na hal der a bara pîle îyê kolonyalîstûn a. Nê be ardimkarê nînû, dîna û Rojhelato mîyanênî de jê sewsewukê gonewerû, omidê qomû simenê. Wazenê ke qomûnê bêguna, çîqayişê domonûnê xo rê û hêsîrê dayikûnê xo rê nîyadox bimanê. Ewro kirmancî çiqaşê ke haştîye wazenê, tayê kî duştê înû de ceng wazenê, hama haştîye oncîya kî omidê qomûn a. Ewro kam ke wayîrê vîjdano û ya kî xo tayê çî ra mesul vêneno, gereke vengê qomû rê veng bido. Çike vatena Benjamîn Franklîn ra; “Cengo rind, haştîya xiravine çîn a.”

Hata ke heme ca de demokrasî, têduştîye, xoserîye û haştîye amê gereke her kes bigurîyo û poşt jûvîn bido. Wazême ke Munzir ra gorgeçîna ke perr-perrîna, çar çengê welatî de ebe xoserîye biperro. Endî gereke ma û pîyê na welatî kî dezê ewladûnê xo mevênê.