İBRAHİM MAYDA
1993’te Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi Rehabilitasyon Fakültesinden mezun olduktan sonra Ankara’daki dostlarımla vedalaşıp İstanbul’a dönecektim.
Değerli büyüğümüz Dr. Naci Kutlay’ın kardeşi terzi İbrahim Kutlay’ın ekmeğini yemiş, suyunu içmiş, insani değerlerinden nasiplenmiştim. İbrahim abi ile vedalaşmaya gittim, hemen üç çay söyledi; değerli büyüğümüz Dr. Tarık Ziya Ekinci, İbrahim abi ve ben çaylarımızı yudumlarken hanın içinde yanık bir ses “Berivanım” türküsünü söylemeye başladı.
Türkü bitinceye kadar üçümüz sessizliğe bürünerek bu yanık sesi aşkla dinledikten sora, okulun bittiğini, kendilerine teşekkür etmek ve vedalaşmaya geldiğimi, bundan sonraki hayatıma İstanbul’da devam edeceğimi söyledim. Tarık Ziya Ekinci abi bana, ‘‘İstanbul Bahçelievler’deki Yaşam Hastanesinde Dr. Koco Elbistan var. Ona git, selamımı götür’’ dedi. ‘‘Kendisiyle tanış, iyi bir yurtseverdir’’ diye de ekledi.
Çaylarımızı içerken Tarık Ziya Ekinci, bize 49’lar Olayı ve davasını anlattı. Tarihe 49’lar Davası olarak geçen olayın, 1959 yılının aralık ayında 50 Kürt aydınının “Kürtçülük ve bölücülük” yaptıkları iddiasıyla gözaltına alınıp tutuklanmasıyla başlayan sürece ve gözaltındakilerden Mehmet Emin Batu’nun ölümü üzerlerine tutukluların sayısının 49’a düşmesiyle kamuoyunda 49’lar olarak bilinen bu siyasi kırım davasını detaylarıyla anlattı. Başta Musa Anter, Doktor Şivan (Sait Kırmızıtoprak) ve Koco Elbistan olmak üzere o davada yargılanan insanları saygıyla yad ettik; üçümüz de duygulandık, üzüldük. Dr. Koco bu davada kardeşi Av. Sıdkı Elbistan’la birlikte yargılanır. Yani aile devletin gözünde mimlidir.
49’lar Davasından yargılanan Kürt aydınları
Dr. Koco Elbistan, 15 Haziran 2013’te Milliyet Gazetesine verdiği röportajda 49’lar Olayını şöyle anlatır: “1959 senesi ben son sınıftayım. Ankara’da kardeşlerimle birlikte kalıyoruz, arama yaptı polisler. ‘Ne arıyorsun?’ dedim. Kitaplarıma baktı, bir şey bulamadı. Okula gittik, kütüphaneye. ‘Neye bakıyorsunuz?’ dedim. ‘Bilmiyoruz, sen bilmiyor musun?’ dediler. ‘Yok bilmiyorum’ dedim. Demokrat Parti’nin son zamanları, yılbaşından önce tevkif ettiler bizi. Ankara’dan trenle getirdiler İstanbul’a. Askeri Cezaevi’ndeki hücreye koydular. Baktık ki, ne kadar Doğulu genç varsa İstanbul’da, Ankara’da, Diyarbakır’da toplamış hepsini içeri atmışlar. ‘Kürtçülük yapıyorsunuz’ diye.’’
Koco abi ayrıca bu yazıda, aile süreğinde dair şu önemli bilgiyi verir: “Oğlumun adı da Qoco. Yani, dedem, babam, ben ve oğlum; hepimizin ismi Qoco. İsterim ki oğlum da çocuğunun adını Qoco koysun.”
Burada Dr. Koco Elbistan ve onun babası Koco Ağa’ya (Qoco Axa) sözü düşürmek istiyorum.
Kürtçe / Kurmancî şekliyle yazarsak Qocolar (Kocolar); yarı göçebe Kürt Alevi aşireti Sinemilli aşiretine mensup Maraş Pazarcık – Elbistan Hatay Kırıkhan ve Hassa’ya kadar yayılan geniş bir aile. Dr. Koco, ailenin o dönemki meskeni olan Hatay’ın Hassa ilçesine bağlı Aktepe nahiyesinde doğar.
Değerli Tarihçimiz Mehmet Bayrak, Qoco Ağa’nın Elbistan’dan Hatay yöresine ve oradan da Suriye tarafına, Çiyayê Kurdan’a (Kürt Dağı) göçtüğünü yazar.
O bölgedeki Kürt nüfusunun önemli bir kesiminin, Dersim’den İçtorostlar’a ve oradan Rojava bölgesine yerleşen Kürt Aleviler olduğu biliniyor. İşte bu insanların lideri, öncüsü durumundaki kişi de Qoco Ağa’dır.
Çünkü 1900’ların başında Gâvur Dağı ile İskenderun arasındaki bölgede Kürt aşiretleri kömür ve odun taşıma ticareti yapmaktadır. Suriye ilişkisi bu yönüyle aktiftir.
Şimdi tekrar hikayeme kaldığım yerden devam edeyim: Sonra ben o iki büyük yürekle, iki büyüğümle vedalaşıp; İstanbul’a gelmek üzere ayrıldım Ankara’dan.
İstanbul’a geldiğimin ertesi günü Op. Dr. Koço Elbistan’ın ziyaretine gittim. Koco abiye, Tarık Ziya Ekinci abinin selamını ilettim. Beni çok sıcak karşıladı. Kim ve nereli olduğumu sordu.
Dersim’in Pertek ilçesinin Zêve köyünden olduğumu söylediğimde, tüm samimiyetiyle, sımsıcak bir davranışla, yanaklarımdan öptü, oturmamı rica etti ve kahve ikram etti.
Bizler kahveleri yudumlarken Koco abi de bana ‘‘Baytar Nuri’yi bilir misin?’’ diye sordu. Ben hem okuduğum Dersimi kitaplarından hem dedelerimden ve hem de Feqîr amcamdan duyduklarımı aktardım kendisine.
Sonra Koco abi konuşmaya başladı: ‘‘Ben küçüktüm henüz ama hatırlıyorum anlatacağım hikayeyi. Babam Sînemılî (Sinemilli) aşiretinin reisi Qoco Ağanın konağına iki süvari gelmiş. Yardımcıları atları bağladıktan sonra konağa çıkarmışlar. Babam kapıda misafirlerini beklerdi hep. Bana misafir karşılamanın edep erkanını, misafire verilen değerin ve kim olduklarını yaşadığı hikayeler üzerinden öğretirdi hep. Onun için ben de babamın anlattığı her güzelliği hafızama yazıyordum’’ dedi ve devam etti Koco abi: ‘‘Ziyarete gelenlerden biri Baytar Nuri Dersimi, yanındaki süvari de, Nuri Bey’i Dersim’den Kırıkhan’a getiren Zêve’li Hûsî Reş isimli bir yiğit gençti. Sen de Petek / Zêveli olduğuna göre Hûsî Reş’i tanır mısın, ya da duydun mu?’’ diye sorunca; ben de büyük bir duygu yoğunluğu oldu. Kendimi toparlamaya çalışırken, O; ‘‘Hûsî Reş’i tanıyor gibi davrandın; yoksa bu yiğit insanı tanıyor musun?’’ diye tekrarladı. Ben de kendisine Hûsî Reş’ın; Xelê dedem, Topo amcam, Elo, Bêzê ve Besê halalarımın abisi olduğunu söyledim. Yerinden kalkıp, o yürekli insanın anısına alnımdan öpüyorum dedikten sonra yerine oturdu.
Koco Ağa ve ailesi
Dr. Koco abinin anlattığı Nuri Dersimi ilişkisini, Dersimi de ‘‘Hâtıratım’’ kitabında anlatır. Nuri Dersimi, idam edilmek üzereyken, dedemin yardımıyla gizlice geçtiği ve o yıllarda Fransız sömürgesi olan Suriye’de mülteci statüsü almakta zorlanır. Çünkü Türk makamları Fransızlara ret cevap vermeleri konusunda baskı yapar. Dersimi bir süre sahte kimlikle ve kaçak yaşar. İşte tam bu sıkıntılı günlerde, Kamuran Bedirhan’ın referansıyla Koco Ağa (Qoco Axa) yetişir yardımına. Kendisi de Mılli (Milli) aşiretine mensup olan Nuri Dersimi aşiretin bir kolu olan Sinemılli ile olan akrabalık ilişkisi üzerinde Koco Ağa’ya sığınır. Şöyle anlatıyor Dersimi: ‘‘Kamuran Bey, Fransız makamları ve ricaliyle görüştüğünde şimdilik red cevabı almış ve bir müddet kuytu bir yerde ismim değiştirilmiş bir vaziyette saklı bulunmamı ve bir müddet sonra ancak mülteci muamelemin yapılmasına çare olacağını bildirdiğinden, benim şimdilik İskenderun Livası’nın Kırıkhan Kaymakamlığı’na tabi Leçe mıntıkasında Kürd Alevi aşiret Reisi Koco Ağa’nın nezdine gönderilmemi tensip etmişti. Esasen İskenderun muhafızı o esnada Hüsnü Bey Barazi ve jandarma komutanı ise keza bir Kürd kumandanı olduğundan, hakkımda bir tehlike teşkil edilmeyeceğini de belirtmişlerdi. Adım “Hüseyin Mazlum” olmuştu. Kürd arkadaşlardan refakatıma tahsis edilen Kadri Can ile Kamuran Bey’den ayrılmış, Kırıkhan’da Koco Ağa’ya takdim edildiğimde Kadri Can, Koco Ağa’ya hitaben, “Aman Koco Ağa, hiç kimseye ve hatta Fransızlara da Dersimli Baytar Nuri Bey’dir diye söyleme”dedi. Koco Ağa: “Ben hemen Fransızlara söylemişim ve Şam’a geldiğini de evvelceden haber almıştım. Hiç kimseden korkmam. Kamuran Bey’e selam söyle, bana teslim olan bir kimseyi Fransızlar benden alıp da Türkiye’ye teslim edemezler, emin olunuz” demişti. Kadri Can’la ayrılmıştım. Koco Ağa’nın Aktepe’deki konağına gelmiştim. Tabiatıyla adım “Hüseyin Mazlum”du.’’ (Nuri Dersimi: Hâtıratım, Sf. 223-224, Dam Yay.)
Sonraki yıllarda da Koco abiyle hep görüştük, babamı ve annemi tanıştırdım. Koco abi; sizin aileyle görüşünce Hûsî Reş’i görüyorum derdi.
Koco abi yaşlandı haliyle, sağlığı bozuldu, inme geçirdi. Uzun bir süre Koco abinin tedavisini yaparak içten içe dedeme olan saygısına ahte vefamı gösterdim.
Koco Elbistan, İbrahim Kutlay ve Tarık Ziya Ekinci abilerim süreç içinde Hakk’a yürüdüler, devri daim olsunlar.
