Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idamının 89. yılı dolayısıyla hazırladığı açıklamada Dersim İnşa Kongresi, idam edilenlerin mezar yerlerinin açıklanmasını ve itibarlarının iade edilmesini istedi. Kongre, devlet ve askeri arşivlerin açılması ve bağımsız bir Hakikat ve Yüzleşme Komisyonu kurulması çağrısı da yaptı.
Dersim İnşa Kongresi, Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının 15 Kasım 1937’de Elazığ’da idam edilmesinin 89. yılı dolayısıyla hazırladığı 14 Kasım 2026 tarihli açıklamada hakikat, adalet ve yüzleşme taleplerini yineledi.
Açıklamada, Seyit Rıza ve oğlu Resik Hüseyin’in yanı sıra Uşenê Seydi, Fındık Ağa, Uşenê Sey Rızay, Hesenê Civrail Ağayê Arekiye, Aliyê Mırzaliyê Sıli ve Hesenê İvrayimê Quji’nin idam edildiği belirtildi. Kongre, idam edilenlerin mezar yerlerinin 89 yıldır gizli tutulduğunu ifade etti.
Yargılamaya ilişkin yaş vurgusu
Kongre, henüz 18 yaşını doldurmamış Resik Hüseyin’in yaşının büyütüldüğünü, Seyit Rıza’nın yaşının ise küçültüldüğünü belirterek yargılamanın hukuksuz olduğunu vurguladı. Açıklamada, aynı mahkemede ömür boyu hapse mahkum edilen Qemer Ağaê Wusuvu, Qemer Ağaê Heyderu, Civrail Ağaê Arekiye ve Cıvrailê Kheji’nin de cezaevlerinde öldürüldüğü belirtildi.
İdamlara ait altı fotoğrafın bulunduğu duyurulmuştu
Açıklamada, tarihçi ve araştırmacı Dr. Sedat Ulugana’nın Temmuz 2026’da Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idamlarına ait altı orijinal fotoğrafın bulunduğunu duyurduğu hatırlatıldı. Kongre, fotoğrafların tarihsel hafıza ve hakikat arayışı açısından önem taşıdığını belirtti.
Kongre, 4 Mayıs 1937’de Bakanlar Kurulu kararıyla başlatılan Dersim harekatının 1938’de kitlesel imha ve sürgün politikasına dönüştüğünü ifade etti. Köylerin yakıldığını, on binlerce insanın öldürüldüğünü ve çocukların ailelerinden koparıldığını belirten Kongre, Dersim’in dili, inancı, kültürü ve doğası üzerindeki etkilerin günümüze uzandığını kaydetti.
Arşivlerin açılması ve bağımsız komisyon kurulması talebi
Kongre, “Dersim Soykırımı” olarak nitelediği 1937–1938’de yaşananların resmen tanınmasını ve Dersim halkından özür dilenmesini istedi. Açıklamada şu talepler sıralandı:
- Devlet ve askeri arşivler sansürsüz açılmalı, bağımsız bir Hakikat ve Yüzleşme Komisyonu kurulmalı.
- Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının itibarları iade edilmeli, mezar yerleri açıklanmalı.
- 4 Mayıs resmi yas ve anma günü ilan edilmeli.
- Sürgün edilenlerin, kayıp çocukların ve ailelerinden koparılanların akıbeti araştırılmalı, mağduriyetler giderilmeli.
- Dersim adı iade edilmeli, Kırmancki (Zazaca) ve Kurmançça güvence altına alınmalı.
- Rea Heq (Rêya Heq) başta olmak üzere Alevi-Kızılbaş inancına ait kutsal mekanlar, ziyaret yerleri ve inanç değerleri koruma altına alınmalı. Bu mekanların yönetimi ve korunması yerel halka ve inanç topluluklarına bırakılmalı.
Dersim İnşa Kongresi açıklamasını “Hakikat gizlenemez, hafıza susturulamaz, adalet ertelenemez!” sözleriyle tamamladı.
